نمایش tagged with 'مقاله'

davidmamet-696x521-696x521

“بذار قضیه رو روشن کنیم، می‌شه؟”: عادت‌واره به مثابه کشمکش در اولئانای ممت – بخش نخست

“بذار قضیه رو روشن کنیم، می‌شه؟”: عادت‌واره به مثابه کشمکش در  اولئانای  ممت شاید به این دلیل که اولئانای دیوید ممت در فضایی دانشگاهی رخ می‌دهد، پژوهشگران را بر آن داشته تا لایه‌های متعدد نمایشنامه را با توجهی ویژه بر اساس سیاست‌های جنسی درام، تأویل و تفسیر کنند. به عنوان مثال، استانتون بی. گارنر جونیور با بیان این نکته که از طرفداران اولئانا نبوده، وقتی می‌بیند نمایشنامه “کنترل خشم را … ادامه مطلب

medium_MNOUCHKINE

تئاتر برای مردم: تاثیر دیدگاه برشتی بر تولید و اجرای نمایش “۱۷۸۹” توسط گروه تئاتر خورشید به سرپرستی آریان منوشکین – بخش دوم

اندیشۀ ایجاد تغییر و تحول، در مدت سه سال ِ تولیدِ نمایش ۱۷۸۹ شکل‌گرفت؛ درست همان‌گونه که تاریخ نیز به صورت تدریجی شکل‌می‌گیرد. بهره‌گیری از روشِ خلق جمعی تنها به مثابۀ راهی بود که می‌توانست به تماشاگران توان بالقوۀ ایشان را در برانگیختن تغییرات اجتماعی نشان‌دهد. از این مهم‌تر، برشت و گروه تئاتر خورشید در تلاش بودند تا تفکر انتقادی تماشاگران را، که به عقیدۀ ایشان اثربخش‌ترین انگیزه برای دست … ادامه مطلب

mw17800

خشونت و ستیزهای فرمی در آثار سارا کین و مارتین کریمپ – بخش دوم: مارتین کریمپ

مارتین کریمپ بواسطه‌ی کناره‌گیری و حساسیت بارزش، توانسته است شخصیت‌های سرد، مبهم و فاصله‌گذاری شده‌اش را خلق کند. شخصیت‌هایی که حضور بدنی‌شان مورد اشاره است، اما به تصویر درنمی‌آیند. این مسئله بخصوص در «سوءقصدهایی به زندگی آن زن» و «Fewer Emergencies»- جایی که شخصیت‌های محوری‌شان (آنی، بابی) حضور ندارند اما از آنها صحبت می‌شود- شدت می‌یابند. این روش مواجهه با مقوله‌ی بازنمایی شخصیت در تئاتر، از منظر زیبایی شناسی خوش‌آیند … ادامه مطلب

sarah_kane

خشونت و ستیزهای فرمی در آثار سارا کین و مارتین کریمپ – بخش نخست: سارا کین

خشونت و بدن سارا کین در نسبت با مارتین کریمپ تاکید بیشتری بر وضعیت تنانه شخصیت‌هایش دارد. در آثار کین می توان انعکاسی آرتویی حس کرد بالاخص زمانی که هویت‌یابی[۱] تماشاگر و بازیگر را مد نظر دارد. برای آرتو، تئاتر و تجربه‌ی تئاتری، با بدن، ژست‌ها و حرکت‌های حاصل از آن و در عین حال، صداها و ریتم‌هایی که بدن، بیرون از زبان تولید می‌کند، مرتبط است. ایده‌ی اجرایی آرتو … ادامه مطلب

(ماریان ویمز یکی از موسسان گروه نمایش، انجمن بیلدر (the Builder Association)، و یکی از کارگردانان نمایش علاالدین (۲۰۰۳)، می‌گوید: " سیستم انتقال اجرا برای چنین تولیداتی پیچیده است، و گاهی بین ما و تماشاچی ایجاد ایستایی می کند. ")

آینده‌ی طراحی صحنه

پروفسور آرنولد آرونسون[۱] مراسم‌ سالگرد، زمانی برای نگاه به گذشته و همچنین فرصتی برای نگاه به آینده می‌باشند. پنجاه سال آینده حامل چه پیش‌آمدهایی خواهد بود؟ البته که پیش‌بینی آینده امر بیهوده‌ای است. کسی چه می‌داند؟ شاید در آن زمان بازیگران بوسیله‌ی دستگاه‌های انتقال‌دهنده بر روی صحنه پرتوافکنی شوند وهولوگرام‌ها جایگزین تمامی دکورهای ملموس صحنه شوند. نورپردازی و کنترل صدا توسط امواج مغزی انجام گیرند و خواننده‌های اپرا دیگر هرگز … ادامه مطلب

Image5

بدن همچون عنصر دراماتیک در تئاترِ رومئو کاستلوچی

النی پاپالیسکیو[۱] معلول، بیمار، ناهنجار یا «متفاوت». این توصیف­ها، معمولا برای بازیگرانی به کار برده می­شود که بدن‌هایشان مطابق معیارهای زیبایی‌شناسی متعارف زمانه خود نیست. بدن­هایی که در «تناسبات کلاسیک» نمی­گنجند و در تضاد با این ارزش‌گذاری‌اند و غالبا محدود به نقش‌های درجه دو می‌شوند. از آن زمان که فیگورهای نابهنجار به خاطر بی‌بهرگی از نگاه مثبت به ویژگی‌هایشان از دسترسی به اجرای نقش‌های مهم بازداشته شدند، تئاتر، جامعه را … ادامه مطلب

margoyles-in-endga_1503510a

بدن‌های تئاتری

مفهوم بدن، چه نوع سوالاتی را به ذهن متبادر می‌کند؟ بدن، سرحدات را تغییر می‌دهد. چه چیز شامل بدن می‌شود و چه چیز از آن مستثنی؟ آیا نمایشِ من بخشی از بدنِ من است؟ آیا صندلی چرخدار، قسمتی از بدن محسوب می‌شود؟ چگونه تجربیات درونی و بیرونی مانند احساسات، درد، بارداری و بیماری در بدن به نمایش درمی‌آیند؟ به چه طریق می توان به بدن به مثابه متن اندیشید؟ بدن، … ادامه مطلب

Mnouchkine

تئاتر برای مردم: تاثیر دیدگاه برشتی بر تولید و اجرای نمایش “۱۷۸۹” توسط گروه تئاتر خورشید به سرپرستی آریان منوشکین – (بخش نخست)

آگنیِشکا کارخ[۱] آریان منوشکین، کارگردان معاصر فرانسوی و سرپرست گروه تئاتر خورشید است که به سبب فعالیت‌های تئاتری، گرایش‌ به فرمالیسم و تئاتر ملل شهرت دارد (سینگلتون، ۲۰۱۰: ۲۹). تئاتر او توسط مردم و برای مردم خلق می‌شود و این یعنی در هم شکستن آن ادراکِ سنتی که تئاتر را از آنِ نخبگان می‌پندارد. جایگاه انقلابی منوشکین در تئاتر را می‌توان در اعتقاد او به قدرتِ “خلق جمعی” تئاتر، به … ادامه مطلب

ff

تاثیر حضور و عدم-بازنمایی در تئاتر معاصر – بخش پایانی

لیویو دوسپینسکو[۱]/ استاد تئاتر و هنرهای اجرا، دانشگاه لاوال، کبک‌سیتی، کانادا با در نظر داشتن مطالعاتِ بودریار، می‌دانیم که وانموده یعنی وجود یا جوهری که احساسِ حضور را تولید می‌کند، به بیان دیگر آن‌چه تاثیرِ حضور را سبب می‌گردد. به‌عنوان بازنماییِ خالی، وانموده شکلی است که محتوای خویش را از دست داده و این امکان را به تماشاگر می‌دهد که حساسیت و تجربه‌ی زیستیِ خاص خود را به منصه ظهور … ادامه مطلب

g

تاثیر حضور و عدم بازنمایی در تئاتر معاصر – بخش دوم

(* عکس‌های بخش نخست مقالۀ حاضر از اجرای نابینایان، خیال‌بازی‌های فنی به کارگردانی دنی مالرو، در سال ۲۰۰۱ است که عکاس آن ریچارد – مکس ترامبلی است. باقی عکس‌ها به انتخاب مترجم در مقاله آمده‌است.) عنصر کلیدی تمام این کوشش‌های تئاتری یا پاراتئاتری[۱] مسئلۀ حضور یا احساس و یا تاثیر حضور است. لازم است چیزی به‌طور همزمان و در رابطه‌ای ارگانیک هم بر روی صحنه و هم در روان تماشاگر … ادامه مطلب

e

تاثیر حضور و عدم بازنمایی در تئاتر معاصر – بخش اول

لیویو دوسپینسکو[۱]  (استاد تئاتر و هنرهای اجرا، دانشگاه لاوال، کبک‌سیتی، کانادا) هنر تئاتر، از نخستین روزهایش در مغرب‌زمین تا به امروز، اگر نه بطور تمام ولی تا قسمتی با طبیعتِ بازتابی[۲] بشر در ارتباط بوده‌است، این ارتباط به‌واسطۀ آثاری که ریشه در باورهای بشر دارند -اگر نگوییم اسطوره‌ها- معنا می‌یابد، باورهایی که دید وی را از جهان می‌سازند، همان‌هایی که سالیان ِسال هم‌چنان که بستر درگیری و اختلافات‌اند، خاستگاه پرسش‌های … ادامه مطلب

مده آ

فمینیست پیش‌آغازین یا زن‌ستیزانه؟ – بخش دوم

لابۀ وی هیچ نقشه و توطئۀ، ناسزاگویی علیه شوهر، لعن و نفرین و حتی خشمی درخود ندارد. صرفا تقاضای غمبار زنی “خوار‌شده” برای مرگ (به معنای واقعی کلمه برای انهدام) است. هرچند برون‌ریزی بعدی وی شامل ناسزاگویی‌هایی به جیسون می‌شود، اما این هم باز مشخصا واکنش کلیشه‌ای زنی است که در موقعیت ترحم قرار گرفته و نمی‌توان از او ترسید. لابۀ بعدی او، مانند فوران احساسی اولش دوبارۀ آرزوی خلاصی … ادامه مطلب

euripides

فمینیست پیش‌­آغازین یا زن­ستیز؟ – بخش نخست

از کارشناسان گرفته تا مردم عامی، همه به‌خوبی می‌دانند فضای یونان باستان سخت آکنده از زن­ستیزی و پدرسالاری بوده­است. با‌این‌وجود در جهان باستان نیز تلاش­های متعددی در راستای بازیابی صدای زن وجود داشته‌است که حداقل از حس همدردی در حق این جنس برخاسته­اند. متون کهن و بقایای باستان­شناسی بارها به دنبال یافتن منبع موثقی که وجود صدایی زنانه یا زن­سالار را اثبات کند جمع­آوری و تشریح شده­اند. اما با توجه … ادامه مطلب

Top-Girls-small

پرسوناژ چندپاره در تئاتر پست‌دراماتیک: نگاهی به نمایش‌نامه‌های سالار زنان و تجربه‌های اخیر – بخش دوم

۵- نمونه‌ای از پرسوناژ چندپاره ۵-۱- هملت ماشین هملت ماشین اثری است ماندگار زادۀ دنیای پست‌مدرن. مولر می‌گوید که من هملت را دریدم تا به هملت ماشین برسم. در هملت ماشین، مولر نمایشنامۀ هملت شکسپیر را می‌کاود، «سپس دنیای مدرن را کاویده و ترس، اسارت و خشونت را در آن برجسته می‌یابد. اما نگاه مولر در نمایش‌نامه‌اش نگاهی است کاملا واساز؛ او عناصر اصلی را از درام شکسپیر آشنایی‌زدایی می‌کند» … ادامه مطلب

postmodernism1

پرسوناژ چندپاره در تئاتر پست‌دراماتیک: نگاهی به نمایش‌نامه‌های سالار زنان و تجربه‌های اخیر – بخش نخست

۱- گذر از پرسوناژ مدرن به پست‌مدرن در زمانه‌ای نه ‏چندان دور زندگیِ سیاسی، اخلاقی و اجتماعی عبارت بود از غرق‏ کردن فرد در قواعدی یک‏نواخت و استاندارد، الزاماتِ‏ اخلاقی و تبعیت از یک حزب انقلابی، اما اکنون‏ این تصویرِ خالی از آزادی ناپدید شده است و جایش را به ارزش‏های جدیدی‏ داده که هدفشان فراهم کردن فردیت‏ است، بدین ترتیب، فردیت به رسمیت شناخته‏ می‌شود و نهادها با خواسته‏های … ادامه مطلب

bilde

بالیدن و کسب تجربه با نان و عروسک

نویسنده: دکتر جان بل۱ برخی از کارگردانان تئاتر معاصر تلاش کرده‌اند اثرگذاری کار خود را با پرورش و خلق سیستم‌های تکنیکی افزایش دهند. روش «استانسیلاوسکی» در ابتدای قرن گذشته، مشهورترین و موفق‌ترین این سیستم‌هاست («متد»۲ که در دهه ۱۹۵۰ و ۶۰ در آمریکا شناخته شد)؛ اما کارگردانان متأخرتری چون «آن‌بوگارت» و متد «دیدگاه‌ها»۳ و «آگوستوبوال» با «تئاتر ستمدیدگان»۴ تلاش کرده‌اند کار خود را با تدریس تئاتر به عنوان مجموعه‌ای از … ادامه مطلب

Robert-Wilson

فضاهای متفاوت در تئاتر ویلسون و لپاژ

نقاشی فضا با نور رابرت ویلسون کارگردان معاصر تئاتر آمریکا( متولد ۱۹۴۱) با پیشینه معماری، نقاشی و رقص وارد حوزه‌ی تئاتر شده است و خود را یک هنرمند دیداری می‌داند که دغدغه‌ی اصلی‌اش فضاست. او پس از خواندن معماری با رقص وارد هنرهای اجرایی شد و در نهایت جایگاه خود را در تئاتر تثبیت کرد. او با بهره گیری از مطالعات معماری و رقص فضای تئاتر را به مثابه محیط … ادامه مطلب

radio_benjamin

برشت و بنیامین پشت میکروفون: رویکرد زیبایی‌شناسی به تئاتر رادیویی – بخش دوم

(مجله‌ی تئاتر/شمارۀ ۱۹۹، مارچ ۲۰۱۱) فیلیپ بودواَن[۱] میکروفون بنیامین: بیداریِ انتقادی و رهایی نویسنده هنگامی که برشت و بنیامین در سال ۱۹۲۹ و به لطف آسجا لاسیس[۲] با یکدیگر ملاقت کردند، آن‌چه سبب پیوندشان گردید نه رادیو، بلکه تئاتر بود. و به نظر بدیهی است که این دوستی نقش قابل‌ملاحظه‌ای در تفکر و عمل بنیامین نسبت به تئاتر بازی کرد. بعلاوه او تعدادی رساله و حتا یکی از همایش‌های رادیویی‌اش … ادامه مطلب

IMG_0200

برشت و بنیامین پشت میکروفون: رویکرد زیبایی‌شناسی به تئاتر رادیویی (بخش نخست)

(مجله‌ی تئاتر/شمارۀ ۱۹۹، مارچ ۲۰۱۱) فیلیپ بودواَن[۱] «آن‌کس که چیزی برای گفتن دارد و شنونده‌ای پیدا نمی‌کند بسیار متأثر می‌شود، اما تأثربرانگیز‌تر زمانی است که شنوندگان، فردی را که چیزی برای گفتن داشته باشد، نیابند.» بر مبنای این نقد برشت از رادیو است که والتر بنیامین مابین سال‌های ۱۹۲۲ تا ۱۹۳۳ دیدگاهش را در خصوص این رسانه گسترش داد، دیدگاهی که در آن رادیو صحنه‌ی عرضِ اندامِ توامانِ تولیدکنندگان و … ادامه مطلب

۱۹۹۳_Wonderful_Tennessee_01_Abbey_Theatre-500x400

تئاتر اَبی

برگرفته از بخش هایی از کتاب: “The Abbey Theatre 1899-1999 Form and pressure” Robert Welch, Oxford University press, 1999”   در قرنی که هیچ کشوری از خشونت، ترور، کشتار و جنگ در امان نبود تئاتر اَبی به عنوان تئاتر ملی ایرلند متولد شد. تئاتر اَبی وجدان و ضمیر ایرلند مدرن بود. ایرلندی که در قرن بیستم کشور یا قلمرویی بود که تغییرات زیادی را تجربه می‌کرد و با خطرات و … ادامه مطلب

۸۷۷۲۰۱-gf

برنار-ماری کلتس : شکوهِ درام

برنار-ماری کلتس : شکوهِ درام پویا شهرابی و آن‌ها[فعالین تئاتر] خودشان به من از نارسیوس می‌گویند، شاگردهایی از مدرسۀ خودکشی و نه استادهای خودویرانگری… نه آموزندگان روشی که خردِ لحظه‌ای را پیش نویسی می‌کند، که هیچگاه بازنمایی نشده است.                                                                                          از نامه‌ی کارملو بنه به ژیل دولوز تنها مسئله‌ای که بیرزد جدّی گرفته شود، مسئله‌یِ جهانِ سوّم است. این است چیزی که رنجِ جسمیِ بنیادی است… باقی همه بطالت است. … ادامه مطلب

mothercourage1

اهمیت فضا در رویکردهای اجرایی معاصر – (بخش دوم)

واکاوی شکلی و معنایی از اویل سده‌ی ۲۰ و با جنبش‌های هنری و کارگردان‌های پیشرویی آغاز شد که آثارشان اغلب با عنوان عمومی تئاتر پژوهشی(Research-Theatre) شناخته می‌شود. در آثار اجرایی هنرمندان تجسمی چنان که در بخش پیش اشاره شد مکان‌های جدیدی چون کافه‌ها به محل اجرا تبدیل شدند که قابلیت‌های جدید و متفاوتی را برای فضای اجرا و ارتباط میان اجراکننده و تماشاگر پیشنهاد می‌داد چنان که در اجراهایی از … ادامه مطلب

۱

اَبَراسطوره‌ی اژدهاکشی و مفهوم تراژدی

(بخش دوم)   – گفت‌وگو یا خشونت ادیپ شهریار – شخصیت محوریِ مهم‌ترین تراژدی تاریخ تئاتر – خود یک اژدهاکش است. اوست که می‌تواند ابولهول را با پاسخی نابود کند و از بین ببرد. و البته از یاد نبرده‌ایم که ابوالهول خصلتی مادرگونه دارد و در زمانش سرزمین در کائوس مطلق به‌سر‌می‌برد. پرسش ابولهول از ادیپ در باره‌ی ذات و مفهوم انسان است. ادیپ چون پاسخ را می‌داند، یعنی چون … ادامه مطلب

RING-articleLarge

اهمیت فضا در رویکردهای اجرایی معاصر – (بخش نخست)

تعیین چیستی یا تعریف فضا امری ناممکن یا دشوار می نماید و یادآور نظر آگوستین قدیس درباره‌ی زمان است که می گفت می تواند ساعت ها درباره‌ی آن سخن بگوید اما خود را از ارائه‌ی تعریفی از آن عاجز می‌دانست. دال‌های کاربرد فضا آن قدر گسترده است که به دست آوردن چهارچوبی نظری برای آن تنها منوط به تعیین زمینه‌ی مورد استفاده است. از این رو فضا می‌تواند در زمینه … ادامه مطلب

۲

اَبَراسطوره‌ی اژدهاکشی و مفهوم تراژدی – (بخش نخست)

اژدهاکشی یک اَبَراسطوره است. نه تنها بدین‌جهت که در غالب فضاها و گفتمان‌های اسطوره‌ای می‌توان از آن رد و نشانی یافت، بلکه بیش‌تر بدان‌سبب که آن را به اسطوره‌های بن‌دهشنی منسوب می‌دانند، یعنی اساطیری که به پیدایی جهان و گذر از یک وضعیت تمدن بشری به وضعیتی دیگر می‌پردازند: «گونه‌ی اساطیری اژدهاکشی محتوای دینی و آیینی دارد و اغلب با رویدادهای گیهانی، با معتقدات آفرینش و رستاخیز مرتبط است.» (سرکاراتی: … ادامه مطلب

۱

تراژدی مکبث: یک متن تکوینی

هدف از اضافه کردن تراژدی مکبث به نسخه‌ای از مجموعه‌ی آثار توماس میدلتون زیر سوال بردن این حقیقت نیست که بخش اعظم این نمایش‌نامه توسط ویلیام شکسپیر نوشته شده است. با این حال از زمان انتشار نسخه‌ی کلارندون در ۱۸۶۹ نظر عمومی اهل فن و منتقدین بر این بوده است که در نخستین نسخه‌ی مکبث، منتشر شده در سال ۱۶۲۳ الحاقاتی غیر شکسپیری به چشم می‌خورد و تحیقات اخیر به … ادامه مطلب

۱

ایمای آرتویی

چرا ژست این اندازه برای تئاتر مدرن اهمیت یافته بود؟ و چرا هر نظریه‌­پرداز ـ کارگردانی که می­‌کوشید از سیره­‌ی تئاتر رئالیستی ـ ارسطویی و یا تئاتر کلام­‌محور و یا تئاترِ درام­‌نویس بگریزد به­‌ناچار مسیرش به احیا و بازکشف ژست می‌­رسید. ژست برای تئاتر مدرن اهمیت داشت، زیرا دقیقاً به دلیل آن­که اهمیتش را در درام مدرن از دست داده بود. گریز از اجرای ناتورئالیستی در تئاتر استانیسلاوسکی که خدمت­کار … ادامه مطلب

۱

مقایسه تطبیقی دو نمایشنامه “تاجر ونیزی” اثر شکسپیر و “از بامداد تا نیمه­‌شب” اثر کایزر بر اساس فرم و ساختار صحنه­

از جمله راه­‌های ورود برای تحلیل متن نمایشنامه‌­های قرن نوزدهم و بیستم، مشخص­‌ کردن نقاط متمایز آن­ها با متن­‌های کلاسیکِ پیش­‌از­خود است. بدین معنا که در فرم و محتوای متنِ جدید، چه تغییر یا تغییراتی نسبت به متن­‌های پیش از خود صورت گرفته است. این نوع مقایسه و تحلیل از آن­رو اهمیت دارد که مشخص می‌­کند چگونه و بر اساس چه قواعدی متن جدید، خود را از متن­‌های کلاسیک جدا … ادامه مطلب

۱

سوفوکل و تراژدیِ تیرانوسی

سوفوکل را باید ترسیم­کننده­ی ژانر ویژه­ای از تراژدی به­شمار آورد که من آن را در این­جا “تراژدی تیرانوسی” می­نامم. هرگز نخواهیم دانست او مبدع ابن ژانر بوده یا نه؛ اما دست­کم با اطمینان می­توانیم گفت که اگر چنین ژانری پیش از او وجود داشته، چنان­که در پرومته­ی در زنجیرِ آیسخولوس و پس از او در کاهنه­های باکوس و فرزندانِ هراکلسِ اوریپید می­توان نشانه­های تراژدی تیرانوسی را مشاهده کرد، اما این … ادامه مطلب

۳- کارملو بنه در نمایش سالومه

تلاقی فلسفه و تئاتر

مقدمه کارملو بنه نمایشنامه‌نویس ، کارگردان و بازیگر تئاتر و سینما(۱۹۳۷- ۲۰۰۲) از مهم ترین شخصیت‌ها در ارتقای هنر آوانگارد در ایتالیای بعد از دهه‌ی شصت و هفتاد می‌باشد. او در ۱۹۷۹ با همکاری فیلسوف فرانسوی ژیل دلوز کتاب «انطباقات» را نوشت. اولین اثر مهم تئاتری بنه در سال ۱۹۵۹، اجرای نمایشنامه کالیگولا نوشته‌ی آلبر کامو – نویسنده‌ای که در آن سال اعتبار و شهرت ویژه‌ای داشت- با حمایت مستقیم … ادامه مطلب

۲

اِما گراماتیکا؛ شمایلی از مقاومت

اِما گراماتیکا؛ شمایلی از مقاومت[۱] اشاره شاید در نگاه اول ترجمه، نشر و خواندن چنین نقدِ کهنه – چیزی حدود یک قرن پیش- و انضمامی‌ای پیرامون یک بازیگر تئاترِ متعلق به کشوری با خصایص و روند تحول تاریخی-اجتماعی و هنری ِ کاملا متفاوت همچون ایتالیا، در زمان ما و کشور ما، عبث و بلااستفاده بنماید. اما پس از خواندن این متن کوتاه خواننده‌ی آشنا با شرایط این روزهای تئاتر ایران … ادامه مطلب

تسخیرشدگان

آفریدن هیولا

نگاهی به رمان و نمایشنامه‌­ی تسخیرشدگان   در کنار رساله‌­های فکری، داستان­‌ها و نمایشنامه­‌هایی که آلبرکامو نوشت، چند اقتباس نمایشی نیز از آثار دلاکروآ، کالدرون، لوپه ­دُوگا، فاکنر و داستایفسکی در این میان به چشم می­‌خورد.[۱] اما در میان این اقتباس­‌ها، بی­شک هیچ­کدام به اهمیت تسخیرشدگان نیست. این اهمیت البته بیش از آن که به خود متنِ رمان و درام مربوط باشد، در فرامتنِ آن قرار دارد، در دیدار و … ادامه مطلب

۱

دل‌بسته‌ی واقعیت

در مورد نیم‌قرن تجربه‌ی نمایشنامه‌نویسی دیوید هِر و شیوه­‌ی ورباتیم   دیوید هِر (متولد ۱۹۴۷)، نمایشنامه‌نویس و کارگردان انگلیسی، دل‌مشغول واقعیت و فرم‌های غیرداستانی است؛ این دغدغه‌اش را می‌توان به‌راحتی در نزدیک به سی نمایش‌نامه و انبوه اجراهای صحنه‌ای، مجموعه‌های تلویزیونی و آثار مکتوبش تشخیص داد. او علاوه بر جوایز تونی و لارنس الیویه، برای فیلم‌های ساعت‌ها و خواننده (reader) نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اقتباسی شده و جوایز بفتا … ادامه مطلب

۱

اخلاقیات و سنجه‌ها؛ مروری بر «خانه عروسک» هنریک ایبسن

اشاره آنتونیو گرامشی فیلسوف مارکسیست ایتالیایی (۱۹۳۷-۱۸۹۱) که مفاهیم محوری اندیشه هایش همچون : سلطه(هژمونی)، ملیت و عوامگرایی و روشنفکری ارگانیک تاثیری بنیادی بر سیر اندیشه غرب در قرن بیستم داشته است، بین سالهای ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۰ در مقام منتقد تئاتر نیز مشغول به کار بوده است. او در روزنامه سوسیالیستِ Avanti! ستونی ثابت داشت که عمده نقدهای تئاتری خود را در آن نگاشته. جستارهایی که کاوش های اولیه ی … ادامه مطلب

۱

بخشی از تئاتر سنتتیک فوتوریستی، ۱۹۱۵

ما فوتوریست‌ها‌‌ همان‌طور که در انتظار جنگی هستیم که آن‌همه در آرزویش بودیم، باید کنش خشنمان را از میدان‌های شهر به دانشگاه‌ها ببریم و در بازگشت از هنرمان استفاده کنیم تا حساسیت ایتالیایی را مهیای لحظه‌ی مهم خطر کنیم. ایتالیا باید شجاع و مشتاق، چابک و منعطف همچون یک شمشیرباز، و بی‌تفاوت به ضربات همچون یک بکسور باشد و نسبت به اخبار شکست و پیروزی به یک اندازه از خود آرامش نشان دهد.

۱

(باز)ستانیِ دو پیکرِ لیر: دیوانگی، راززُدایی، و فضای خانوادگی در «لیر شاهِ» پیتر بروک ۱

نقدِ «لیر شاهِ» پیتر بروک (۱۹۷۱) بر رابطه‌ی فیلم با تئوری‌های یان کات[۱] و آنتونَن آرتو[۲] تاکید دارد، گرایشی که بسیاری را واداشته است تا فیلم را به‌عنوانِ نسخه‌ای به جان‌فرسایی و دقتِ نمایش‌نامه‌ی شکسپیر تفسیر کنند. این مقاله خوانشی دیگر از فیلم را که در نخستین نظریّه‌های مدرنِ پادشاهی و هم‌چنین در نظریّه‌های نوینِ تن‌یافتگی (تجسّم) ریشه دارد پیشِ رو می‌گذارد تا از دیدگاهِ ارزشیِ دیگرگونی به سبکِ هیچ‌انگارانه‌ی (نیهیلیستی) فیلم نزدیک شویم. در تاییدِ این‌که هم متنِ نمایش‌نامه و هم متنِ فیلم‌نامه در جست‌وجوی کشاکش‌های میان دو پیکرِ سیاسی و طبیعیِ پادشاه هستند، به این نکته اشاره می‌کنم که فیلم قدردانیِ لیر شاه را از این‌که مقام شاهنشاهی بر گردنِ سوژه‌ی تن‌یافته‌ی انسانی نهاده شده است، به نمایش می‌گذارد؛ سوژه‌ای که هستیِ خویش را از سویی به نیروهای مادینه‌ی زاینده وابسته است. لیر به‌مُجرّدِ آن‌که به وابستگی و تعلّق‌اش به اُتوریته‌ی مادینه‌ی خانوادگی پی می‌بَرَد، می‌کوشد تا خود را از شرّ پیکرِ راز-زُدوده و شرمگینی که دربردارنده‌ی فردبنیادی «بی‌سازوبرگ»اش است برهاند، و سرانجام به‌کمکِ شگردِ‌ سینماییِ جداسازی (fragmentation)، که از ویژگی‌های زبانِ سینماییِ بروک است، به آزادی دست می‌یابد. از این رو، می‌باید به فیلم‌ِ بروک بهای بسیار دهیم، نه تنها به‌خاطرِ ارزش‌گذاریِ دوباره‌اش بر گانریل[۳] و ریگان[۴]، بل از آن رو که نخستین تئوری‌های هُنرِ پسامدرن و موضوع‌های مربوط به آن در فضای پایانه‌ی دهه‌ی ۱۹۶۰ را برای درکِ گفتمان‌های حیاتیِ تاریخی و فرهنگی‌ای که پیشاپیش در متنِ نمایش‌نامه‌ی شکسپیر طرح شده‌اند به‌کار می‌گیرد.

۱

روزمره‌گی تراژیک

موریس مترلینک نویسنده و درام‌نویس بلژیکی است که بیش از هر چیز یادآور مکتب سمبولیسم محسوب می‌شود. او جایگاهی منحصر به فرد در ادبیات و نمایش مدرن دارد. او تلاش داشت تا حالات، ناخودآگاهی و احساساتی را بیان کند که کمتر مورد توجه قرار می‌گرفتند، و البته تا حدی در این کار موفق بود. او به طور کلی به نمایشنامه‌های کلیشه‌ای زمان خود حمله می‌کند و خواهان بیان ناگفته‌هاست. او … ادامه مطلب

مسائل تئا‌تر

مسائل تئا‌تر

مسائل تئا‌تر [۱] آلفرد ژاری (۱۹۰۷-۱۸۷۳) نویسنده‌ی سمبولیست فرانسوی است. شناخته‌شده‌ترین اثر او شاه اوبو (۱۸۹۶) است که به عنوان پیش‌قراول جنبش‌های سوررئالیسم و فوتوریسم شناخته می‌شود. متون او ما را پیش از موعد، با ادبیات ابزورد و فلسفه‌ی پست‌مدرن آشنا می‌کند. طنز سبعانه و پوچی هولناکی که شاه اوبو نشان می‌دهد، در تئا‌تر فرانسه بی‌سابقه بود. شاید به همین دلیل بود که در اولین شب اجرای این اثر، در … ادامه مطلب

کامینو رئال

مقدمه‌ی تنسی ویلیامز بر نمایش کامینو رئال

  بسیار شگفت‌انگیز و هراس‌آور است که چگونه تمام وجود فرد جذب نگارش یک نمایشنامه می‌شود. تقریباً گویی با سراسیمگی دنیایی جدید را خلق می‌کنی، در حالی که جهانی که در آن به سر می‌بری زیر پا‌هایت از هم می‌گسلد و ادامه‌ی بقایت به اتمام این آفرینش نو وابسته است، حد‌اقل یک ثانیه پیش از آنکه محیط دیرین از هم بپاشد. این نمایشنامه بیش از هر اثر دیگری برایم شبیه … ادامه مطلب

بوطیقای کاستل‌وترو

بوطیقای کاستل‌وترو

لودویگو کاستل‌وترو در نیمه­‌ی اول قرن شانزدهم در ایتالیا می­‌زیست. ترجمه­‌ی او از بوطیقای ارسطو و شرح و تفصیلی که بر آن نوشته است، در نقد مدرن آثار نمایشی، بسیار شاخص هستند. هر چند این ترجمه بسیار ابتدایی، فضل­‌فروشانه و نادرست بود، اما برای پژوهشگران آن زمان اثر بسیار مهمی محسوب می­‌شد. کاستل­‌وترو برداشتی بسیار آزاد از ارسطو دارد و در عین حال بعضاً ترجمه­ی نادرستی از اثر او ارائه می­‏‌دهد. … ادامه مطلب

1

ایبسنِ مدرن

ايبسن نخستين نمايش خود ؛ كاتيليند را در 1849 يعني در 21 سالگي، و آخرين آن، وقتي ما مردگان سربرداريم را در 1899 يعني در 71 سالگي نوشت. در طول اين پنجاه سال ايبسن 23 درام نوشت و با اين شمار اندک سرفصل مهمي را در تاريخ ادبيات نمايشي رقم زد. ايبسن را نخستين درام‌نويس دوران مدرن مي‌خوانند. اگرچه قبل از ايبسن سرچشمه­‌هاي درام مدرن را مي‌توان در آثار گئورگ … ادامه مطلب

1

دراماتورژ کیست؟

لسینگ به عنوان اولین دراماتورژ تاریخ تئاتر شناخته می‌شود. او در یک گروه نمایشی به عنوان منتقد ایفای نقش می‌کرد و به آن‌ها در مورد سمت و سوی هنری اثر پیشنهادهایی می‌داد. هر چند او نمایشنامه‌نویس هم بود، اما نقشش به عنوان یک دراماتورژ بیشتر مشتمل بر پیشنهادهای هنری و انتقادی قبل و طی اجرا بود. بنابراین لزومی نداشت تا او حتماً در روند تمرینات حضور داشته باشد. تامسن معتقد … ادامه مطلب

1

بازسازیِ تئاتر؛ یک سخنرانی

  مرا هر آن سازی که خواهی اِنگار کن، خواهی توانست بر من زخمه زنی، اما نخواهی توانست از من آوایی بیرون کشی که خود می‌خواهی.(هملت.پرده سوم.صحنه دوم)   اشاره : این متن بر اساس سه سخنرانی میرهولد در لنینگراد،کیف و خارکوف در سال 1929 چاپ و منتشر شده است. لحنِ ستیزه‌جویانه‌اش در تناسب با روح زمانه‌ی خویش است که مصادف شده با: اولین سال برنامه پنج ساله استالین، شوک … ادامه مطلب

Beckett_WinterWarmed

سکوت و صدا در نمایشنامه‌های رادیویی ساموئل بکت

(قسمت دوم) قسمت اول را اینجا ببینید خاکستر سوزان: سکوت دریا هنر رادیویی بکت در دومین نمایشنامه‌ی رادیویی‌اش، خاکستر سوزان، به طرز افزاینده‌ای به سمت مفهومی شدن پیش رفت. عبارت «خاکستر سوزان» ما را به یاد صدای سکوت می‌اندازد، همانطور که خود بکت توضیح می‌دهد:«…سکوت در خانه، فقط آتش، آن هم نه آتش شعله‌ور، آتش در حال خاموشی، خاکستر سوزان(مکث)، خاکستر سوزان(مکث)… بی صدا، فقط خاکستر، صدای مرگ، مرگ شعله‌ها… … ادامه مطلب

1607_211_freytag1

ساختار دراماتیک فریتاگ

(برگرفته از کتاب تکنیک درام اثر گوستاو فریتاگ) کنش ذات نمایش صحنه‌ای، کنش است. ممکن است رمان‌نویس قهرمان داستانش را نشسته بر روی یک مبل راحتی تجسم کند و چندین صفحه به آن چه در ذهن او می‌گذرد بپردازد، اما نمایشنامه‌نویس باید شخصیت‌هایش را به حرکت در بیاورد و با نشان دادن کنش‌هایشان، آنها را به ما معرفی کند. این امر مستلزم ایجاد یک موقعیت دراماتیک و طراحی ماهرانه‌ی کنش … ادامه مطلب

1

سکوت و صدا در نمایشنامه‌های رادیویی ساموئل بکت

سکوت و صدا در نمایشنامه‌های رادیویی ساموئل بکت[1]  نویسنده: ریچارد جی. گری[2] چاپ شده در شماره‌ی 10/11 – 2011(ویژه نامه) بابیلونیا (مجله‌ی تخصصی زبان، فرهنگ و ترجمه[3]    ساموئل بکت به یقین یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان قرن بیستم بوده است. او به خاطر آثار صحنه‌ای‌اش مخصوصاً «در انتظار گودو» (1948) شهرت فراوانی دارد، اما سهم بکت در تاریخ نمایشنامه‌های رادیویی اغلب نادیده گرفته می‌شود. آثار او در حوزه‌ی نمایشنامه‌ی رادیویی … ادامه مطلب

عکس 1

نطریات فمینیسم فرانسوی و تئاتر [1]

بازنمایی زن به عنوان “دیگری” در نظریه‌ی فمینیسم فرانسوی جایگاه ویژه‌ای دارد. سه نظریه‌پرداز مطرح در این زمینه، الن سیکسو، لوس ایریگاره و ژولیا کریستوا هستند. در این مقاله، سه مفهوم اصلی که در مطالعات فمینسیتی تئاتر از “نوشتار زنانه” وام گرفته شده است، مورد بررسی قرار می‌گیرند و نشان داده می‌شود که چرا این مفاهیم در تئاتر فمینیستی اهمیت دارند و چطور روشی انتقادی در پیش گرفته‌اند. الن سیکسو … ادامه مطلب

1

چهار ساعت در شَتیلا

مقدمه  چرا پس از این همه سال باید از صبرا و شتیلا یاد کرد؟ به نظر می‌آید در پی این همه فجایع که رسانه‌ها بمباران‌مان می‌کنند، لابد فاجعه‌ی قتل‌عام صبرا و شتیلا باید از یاد رفته باشد و بسا که رفته باشد. اما تاریخ چیست جز یادآوری تجربه‌ی رنج مدفون‌شده در پس افتخار؟ یادآوری فاجعه‌ی یازدهم سپتامبر همچون آیینی هرساله است که احتمالاً اگر در آمریکا رخ نداده بود شاید … ادامه مطلب

1 (4)

طلسمی برساخته از خاطره

اهمیت تمرین‌ها در دراماتورژی بازیگر انقلاب امور نامریی انقلاب امور نامریی در قرن بیستم اتفاق افتاد. اهمیت ساختارهای مخفی در فیزیک ، جامعه‌شناسی، روانشناسی و نیز در هنر و اسطوره آشکار شد. انقلاب مشابهی نیز در تئاتر رخ داد، البته با این ویژگی عجیب که ساختارهای نامریی برای فهم چگونگی عملکرد واقعیت کشف نشدند بلکه بیشتر برای بازآفرینی روی صحنه بودند تا سرزندگی بیشتری به داستان صحنه‌ای ببخشند. “درون‌نقشِ” بازیگر … ادامه مطلب

1 (2)

“تئاتر اپیک چیست؟”

والتر بنیامین 1ـ تماشاگر آسوده “هیچ‌چیز لذت‌بخش‌تر از درازکشیدن بر روی کاناپه و خواندن یک رمان نیست”، این نوشته‌ی یکی از مؤلفان آثار اپیک در سده‌ی پیش است. نظر فوق حاکی از آن میزان آسودگی‌ای‌ست که یک کار روایی می‌تواند به خواننده‌اش ببخشد. بیایید شخصی را تصور کنیم که به یک نمایشِ[1] دراماتیک می­رود، ما همراه این تصور همواره وضعیت متضاد آن را هم احضار می­کنیم. شخصی را می‌بینیم که با … ادامه مطلب

ویلیام شکسپیر

بازخوانی‌های تیره

بازخوانی‌های کوروساوا از شکسپیر   1-   مکبث ـ سریرِ خون آخرین صحنه‌ی نمایشنامه‌ی مکبث، گفتگویی‌ست میان پیروزمندان و برقرارشدنِ مجددِ نظمِ پادشاهی. آخرین جمله‌ی نمایش، دعوت ملکم به جشن تاجگذاری است. در یک صحنه پیش از این، مکبث، پس از تمام تباهکاری‌هایش کشته شده و بنابراین در پایان، پرده‌ی نمایش با اعاده‌ی مجدد نظم و نویدِ بازگشت عدالت بسته می‌شود، همان نظمی که شکسپیر در روزگار خود، سال‌های آغازین سده‌ی … ادامه مطلب

عکس 1

ملاحظاتی درباب مکبث

زیگموند فروید مکبثِ شکسپیر اثری­ است مناسبتی (pièce d’occasion) که به­مناسبت جلوس جیمز بر سریرِ شاهی نوشته شد، هم­او که پیش از این شاه اسکاتلند بود. این اثر پیرنگی از­پیش­آماده داشت و دیگر نویسندگان معاصرِ آن دوره نیز آن را دست­مایه قرار داده بودند؛ نویسندگانی که یحتمل شکسپیر آثارشان را اغلب به­هنگامِ نوشتن مورد استفاده قرار می­داد. این اثر ارجاعاتی آشکار به وضعیّت واقعی آن دوره دارد. شایعه­ای درباره­ی “الیزابتِ … ادامه مطلب

1

تئاتر گریلا

مقدمه رنی دیویس و یا آر. جی. دیویس بنیانگذار “مایم تروپ سانفرانسیسکو” (San Francisco Mime Troupe) بود. این گروه تئاتری در دهه شصت با هجویه‌های سیاسی و نمایش‌های پرسروصدا در پارک‌های عمومی شهر مشهور شد. آن‌ها به دلیل استفاده از کمدیا دل‌آرته در اجرا و پرداختن به موضوعاتی که در آمریکای دهه شصت تابو محسوب می‌شد، در آغاز کارشان بسیار مورد توجه قرار گرفتند. دیویس به عنوان یکی از بنیانگذاران آن، … ادامه مطلب

مصائب ژاندارک

ایده هایی درباره ی ژست / 1- ژست و سینمای صامت

مقدمه ژست چیست؟ این واژه در عین آشکاربودنش، مفهومی پیچیده است که نه تنها اساس تئوری­های نظریه­پردازان بزرگ تئاتر همچون برشت و میرهولد را تشکیل می­دهد، بلکه فیلسوفان و منتقدان برجسته­ای همچون لوکاچ، بنیامین، بارت و آگامبن هم بدان پرداخته­اند. این مسأله نشان می­دهد که ژست تنها تکنیکی در بازیِ تئاتری نیست، بلکه مفهومی عمیق­تر دارد. این یادداشت­ها بدون این که ترتیب خاصی داشته باشند به تأملاتی در باره­ی مفهوم … ادامه مطلب

خودنگاره آرتو ،1946

درباره خودنگاره 1946 آنتونن آرتو

استعاراتی که آرتو برای شرح پریشانی‌های ذهنی خود به کار می‌گیرد، هم ذهن را به عنوان کیفیتی که هرگز عنوان و جایگاهی صریح نمی‌پذیرد (و یا عنوان خود را از داده است) تلقی کرده و هم آن را به مثابه امری مادی معرفی می‌کند که: سازش‌ناپذیر، گذرا، بی‌ثبات و به طرز مبتذلی متغیر است. آرتو در اوایل سال 1921  در سن بیست‌وپنج سالگی، این مسئله را این گونه شرح می‌دهد … ادامه مطلب