سینما > مقاله

آوای لئونارد کوهِن در سینما

مک‌کیب و خانم میلر (۱۹۷۱)

مک‌کیب و خانم میلر (۱۹۷۱)

آوای لئونارد کوهِن در سینماReviewed by مارگرت بارتُن- فیومو (فیلم‌کامنت) | فرزام امین‌صالحی on Mar 13Rating: 5.0آوای لئونارد کوهِن در سینمابزرگداشت قریب‌الوقوع لئونارد (لِنِرد) کوهن[1] در آرشیو فیلم‌های برگزیده[2] که مشارکت‌های خود این مرد و موسیقی‌اش را در بر دارد، کوتاه اما شیرین است. «اندوهناک‌تر: بزرگداشت لئونارد کوهن»، مک‌کیب و خانم میلر[3] (1971)، از روسپی مقدس برحذر باش[4] و مستند دانلد بریتِین به‌نام خانم‌ها و آقایان...آقای لئونارد کوهن (1965)[5] را با دو فیلم کوتاه کانادایی به‌نام فرشته[6] به کارگردانی دِرِک مِی و پوئن[7]( 1967) به کارگردانی جوزف ریو، کنار هم قرار می‌دهد. مک کیب در بین سه فیلم بلند از بقیه مشهورتر است و پرمایه‌ترین نمونه در میان فیلم‌هایی است که از موسیقی کوهن استفاده کرده‌اند، با سه ترانه که با کلیّت فیلم به‌صورتی یک‌دست عجین شده‌اند. از روسپی مقدس برحذر باش، چکامۀ تلخ فاسبیندر دربارۀ فیلم‌سازی، شش تا از ترانه‌های کوهن را روی پرده می‌آورد و حاکی از علاقۀ همیشگی این ‌کارگردان به شاعر است. و به منظور نگاهی ناب به کوهن پیش از آنکه به ترانه‌خوان- ترانه‌سرا بدل شود، خانم‌ها و آقایان، با شاعر جوان در حالی همراهی می‌شود که دارد به وطن‌اش کانادا بازمی‌گردد تا آخرین کتابش را تبلیغ کند.

بزرگداشت قریب‌الوقوع لئونارد (لِنِرد) کوهن[۱] در آرشیو فیلم‌های برگزیده[۲] که مشارکت‌های خود این مرد و موسیقی‌اش را در بر دارد، کوتاه اما شیرین است. «اندوهناک‌تر: بزرگداشت لئونارد کوهن»، مک‌کیب و خانم میلر[۳] (۱۹۷۱)، از روسپی مقدس برحذر باش[۴] و مستند دانلد بریتِین به‌نام خانم‌ها و آقایان…آقای  لئونارد کوهن (۱۹۶۵)[۵] را با دو فیلم کوتاه کانادایی به‌نام فرشته[۶] به کارگردانی دِرِک مِی و پوئن[۷]( ۱۹۶۷) به کارگردانی جوزف ریو، کنار هم قرار می‌دهد. مک کیب در بین سه فیلم بلند از بقیه مشهورتر است و پرمایه‌ترین نمونه در میان فیلم‌هایی است که از موسیقی کوهن استفاده کرده‌اند، با سه ترانه که با کلیّت فیلم به‌صورتی یک‌دست عجین شده‌اند. از روسپی مقدس برحذر باش، چکامۀ تلخ فاسبیندر دربارۀ فیلم‌سازی، شش تا از ترانه‌های کوهن را روی پرده می‌آورد و حاکی از علاقۀ همیشگی این ‌کارگردان به شاعر است. و به منظور نگاهی ناب به کوهن پیش از آنکه به ترانه‌خوان- ترانه‌سرا بدل شود، خانم‌ها و آقایان، با شاعر جوان در حالی همراهی می‌شود که دارد به وطن‌اش کانادا بازمی‌گردد تا آخرین کتابش را تبلیغ کند.

در خانم‌ها و آقایان کوهن محکم است هرچند خودش را دست‌کم می‌گیرد و در هتلی با کرایه شبی سه‌دلار در مونترآل اقامت می‌کند. او که در حال کیف کردن در حمام نشان داده می‌شود و با لباس زیر جلوی دوربین جست‌وخیز می‌کند، به وطن بازگشته است تا بتواند «وابستگی‌های روانی‌اش را تجدید کند.» همان‌طورکه صدای گرفتۀ یک راویِ بیرونِ قاب با آهنگی یکنواخت زمزمه می‌کند، کوهن «با قامت خمیدۀ یک دل‌زندۀ پیر و سیمای پسربچه‌ای کنجکاو» شهر را زیر پا می‌گذارد، در میهمانی‌ها شرکت می‌کند و با کت بلیزر چرمی‌اش به شعرخوانی می‌پردازد. او دائماً مزه می‌پراند و همه را شیفتۀ خود می‌کند و تماشای کوهن در این مرحله از زندگی‌اش خیلی می‌چسبد؛ وقتی که مسیر زندگی‌اش، همانطور که او توصیف کرد، «بی‌نهایت گل و گشاد و باری به هر جهت» بود.

لئونارد کوهن

لئونارد کوهن

تفکری مشابه، فیلم کوتاه تجربیِ پوئن، اثر جوزف ریو را آهنگ می‌کند: «انگار ذهن من پا به مسیری می‌نهد به پهنای یک نخ و با درازایی بی‌پایان…» سرآغاز شعری منثور است که از رمان کوهن، بازنده‌های زیبا ( ۱۹۶۶) [۸] برگزیده شده است. کوهن چهار بار شروع به از برخوانی شعر می‌کند و با هر کوشش، بیشتر در متن فرو می‌رود. تدوین سریعی از تصاویر بی‌جان سیاه و سفید این صدای راوی را همراهی می‌کنند. درست تا چهارمین تکرار شعر که همراه با فیلم‌های آرشیوی از مردمی است که تیراندازی می‌کنند؛ و تصاویری از مناطق جنگی و نابودی جمعی. هر تصویر به نحوی با سطری از شعر، تک‌واژه‌ای از آن یا تعبیر شعر ارتباط دارد و هر مجموعه از تصاویر با بقیه فرق می‌کند. دوربین روی تصاویری که جابجا می‌شوند زوم می‌کند و می‌چرخد و کولاژی زنده می‌آفریند که هم شعر چندمنظورۀ کوهن را ارتقاء می‌دهد و هم خود با شعر او ارتقاء می‌یابد.

در فیلم کوتاه دوم، فرشته اثر دِرِک مِی، زوجی جوان با بازی کوهن و زنی که در تیتراژ نامی از او برده نشده، در برف قیقاج می‌روند و با بال‌های پارچه‌ایِ آویزان و خال‌خالی زن بازی می‌کنند. سیمای فیلم دارای سایه‌روشن‌های بسیار تند فقط با رنگ‌های سیاهِ سیر و سفیدِ سفید است که پرسپکتیو را مغشوش می‌کند و عملاً چشم‌اندازی پهناور از برف بی‌پایان خلق می‌کنند. فرشته که به آستانۀ مکش عاطفی می‌رسد، موسیقی تألیف کوهن با اجرای گروه استورمی کلوورز[۹]، نخستین گروه‌ حامی کوهن را روی پرده می‌آورد. سازها صدایی بسیار شبیه به سازهای آلبوم اول کوهن، ترانه‌های  لئونارد  کوهن[۱۰] دارند که سال بعد منتشر شد.

از روسپی مقدس برحذر باش (1971)

از روسپی مقدس برحذر باش (۱۹۷۱)

سال ۱۹۷۱ برای کوهن سالی پربار در سینما بود که با ساختن موسیقی متن برای مک کیب و خانم میلر رابرت آلتمن آغاز شد. آلتمن، که عاشق پرشور آلبوم اول کوهن، ترانه‌های  لئونارد  کوهن (۱۹۶۷) بود، سه تا ازترانه‌ها را انتخاب کرد و طی دوران پس از تولید آنها را به مک کیب افزود. موسیقی متن به‌حدی با تصاویر جفت‌وجور بود که بسیاری به غلط خیال می‌کردند که آلتمن وقتی فیلم را تصویربرداری می‌کرد، آنها را در ذهن داشت. از روسپی مقدس برحذر باش که باز در سال ۱۹۷۱ به نمایش درآمد، شش تا از ترانه‌های کوهن را روی پرده می‌آورد که ازگرامافونی سکه‌ای در سرسرای هتلی اسپانیایی پخش می‌شوند که بیشتر فیلم در آن می‌گذرد. موسیقی متن که مدام در صحنه‌های متعدد از ترانه‌ای به سراغ ترانه‌ای دیگر می‌رود، شامل ترانه‌هایی با صدای ری چارلز، الویس پریسلی و اسپوکی توث[۱۱] نیز هست. در حالی‌که گرامافون سکه‌ای در پس‌زمینه بی‌هوا دلی‌دلی می‌کند، زمزمۀ مکرر نجوای بم کوهن با فیلم همراهی می‌کند و به تنگناهراسیِ فراگیر آن می‌افزاید. موسیقی مدام بازمی‌گردد، درست همانطور که شخصیت‌ها در جفت‌ها و سناریوهای مختلف بازمی‌گردند: زدوخورد، بوس‌وکنار، نوشیدن دوجین‌ها، کوکتل کوبایی و انگولک کردن یکدیگر. «سوزان» ابتدا وقتی اولین بار در باند صدا شنیده می‌شود که یکی از شخصیت‌ها احساسش هنگام درآمدن از« نشئه شدید» را تعریف می‌کند و فاسبیندر که نقش تهیه‌کنندۀ عصبانی‌مزاج فیلم را بازی می‌کند برفراز صدای آرام و لحن موج‌وار کوهن، تند و بی‌پروا نعره سر می‌دهد.

با نگاهی فراتر از فیلم‌هایی که در مجموعۀ گلچین به نمایش درآمدند، سراب ساخته ورنر هرتسوگ، محصول دیگری از سال ۱۹۷۱، سه تا از ترانه‌های کوهن را به تصاویر بیابان صحرا می‌افزاید. کنش فیلم، گویی برای پخش ترانۀ سوزان[۱۲] و خداحافظ ماریان[۱۳] متوقف می‌شود،در حالی‌ که دوربین نرم‌نرمک از چپ به راست حرکت می‌کند. فیلم، سراب‌ها، تصویر صحرا و معماری تهی آن چون رشته‌ای از سراب‌های بیجان را نشان می‌دهد که روی کینه‌توسکوپ پدیدار می‌شوند و فقط دوربین و موسیقی کوهن به سکانس تحرک می‌بخشند.

سراب (1971)

سراب (۱۹۷۱)

این فیلم‌ها تنها بخشی از دوران معمولاً پُربار کوهنِ موزیسین، از ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۴ بودند. آلبوم اول او، ترانه‌های  لئونارد  کوهن، با ترانه‌هایی برای یک اتاق (۱۹۶۹)، ترانه‌های عشق و نفرت(۱۹۷۱) و پوستی جدید برای مراسمی کهنه (۱۹۷۴) [۱۴] دنبال شد. فاسبیندر در سرتاسر سال ۱۹۷۵ به استفاده از موسیقی او در تولید فیلم‌های تلویزیونیِچون پرنده‌ای روی سیم، فاکس و دوستانش و وحشت از وحشت[۱۵] ادامه داد. موسیقی او اندکی عقب ماندن از سینما را در چندین سال آتی متحمل شد، هرچند خروجی ضبط استودیویی و تورهای او ادامه یافت، چنان‌که فیلم کنسرت ۱۹۸۰ ترانۀ  لئونارد  کوهن شاهدی بر این مدعا است. به دنبال همکاری با تهیه‌کنندۀ عجیب و غریب فیل اسپکتور در سال   ۱۹۷۷(مرگ یک مردِ خانم‌دوست) و پس از انتشار آلبوم سنتی‌تر ترانه‌های جدید در سال ۱۹۷۹، کوهن در سال ۱۹۸۴ با انتشار آلبوم مواضع گوناگون[۱۶] با موج تازه‌ای از محبوبیت روبرو شد که شاهکار با تأخیر به بازار آمدۀ هاله‌لویا را دربرداشت که مقدر بود بیش از ۳۰۰ خواننده از جمله جف باکلی آن ‌را بخوانند. همین موقع‌ها بود که کارگردان‌های اروپایی بیشتری شروع به استفاده از موسیقی او برای تلویزیون کردند، از جمله ژان- لوک گُدار که از ترانۀ کوهن به نام میهمانان در شکوه و افول سینمای تجاری کوچک استفاده کرد که اپیزودی از مجموعۀ تلویزیونی سری نوآر (۱۹۸۶) بود. آلبوم بعدی کوهن در سال ۱۹۸۸،  من مرد تواَم[۱۷] یکی از محبوب‌ترین کارهای او باقی می‌ماند در حالی که مظهر موسیقی اواخر دهۀ ۱۹۸۰ است و با سینتی‌سایزرهای عظیم و ساکسیفون ملایم تکمیل شده است.

علت موفقیت من مرد تواَم، آهنگ همه می‌دانند[۱۸] است که از شهرتی فراوان در سال‌های پس از انتشار آلبوم برخوردار شده است. در سینما، کمدی درام هزل‌آمیز نوجوانان آلن مویل به نام صدا را بلند کن (۱۹۹۰) [۱۹] از این ترانه استفاده‌ای به‌یادماندنی می‌کند. کریستین اسلِیتر در نقش یک مجری حشریِ در پیتِ رادیو ظاهر می‌شود ( اسم مستعار او: هاری شاد حشری) که ترانه را چندین بار در شوی رادیویی‌اش در لابلای رجزخوانی‌هایی دربارۀ آزادی بیان، آزادی سلایق شخصی، آزادی مخالفت با ارباب قدرت و غیره پخش می‌کند. اشعار کوهن، از جمله «همه می‌دانند که تاس‌ها را پر کرده‌اند/ همه می‌دانند که آدم‌های خوب از دست رفته‌اند» خبر از اضطراب خجولانه و نوجوانانۀ اسلیتر می‌دهد (او پسرِ حرف گوش‌کنِ مدرسه است) در حالی‌که به آشوب‌طلبی روی آنتن همزاد از خودراضی او هم دامن می‌زند.

در سال ۱۹۹۴، آتوم اِگویان نیز همه می‌دانند را در اگزوتیکا روی پرده پخش کرد، فیلمی دربارۀ کلوب استریپ‌تیز اگزوتیکا و جماعت رنگ‌وارنگ مشتری‌ها و کارکنانش. کریستینا (میا کرشنر) که یک روپوش گل و گشاد دختر مدرسه‌ای پوشیده، با آهنگ دوبار می‌رقصد، با ژست‌های ثابت پانتومیم اجرا می‌کند و کمرش را به شدت تاب می‌دهد. در فیلمی که در آن شخصیت‌ها تلاش می‌کنند در بحبوحۀ فاجعه‌ای ناگفته با هم ارتباط بیابند همه می‌دانند به چیزهایی اشاره می‌کند که ناگفته مانده‌اند و احساس‌های نومیدی که بسیاری از شخصیت‌ها به آن دچاراند.

قاتلین باالفطره (1994)

قاتلین باالفطره (۱۹۹۴)

در دهه‌های پس از اگزوتیکا، فیلم‌ها و نمایش‌های تلویزیونی بی‌شماری استفاده از موسیقی کوهن را آزموده‌اند، از قاتلین باالفطره (۱۹۹۴)[۲۰] گرفته تا شِرِک[۲۱] و پاپ جوان (۲۰۱۷)[۲۲]. در سال ۲۰۱۵، ترانۀ او بی‌خیال[۲۳] به موسیقی تیتراژ آغازین فصل دوم به‌شدت مورد انتقاد کارآگاه واقعی[۲۴] بدل شد. بی‌خیال که از آلبوم سال ۲۰۱۴ او مشکلات همگانی[۲۵] انتخاب شده بود، ابتدا شعری بود که در کتاب عطش[۲۶] در سال ۲۰۰۶ منتشر شد. ترانه که از دیدگاه یک جنایتکار فراری خوانده شده است، نمونه‌ای از بهترین موسیقی‌های سال‌های آخر کوهن است: همراه با خواننده‌های همراه زن و با ضرباهنگی تپنده، صدای او به غرولندی آرام می‌ماند. اشعار به‌ نحوی شایسته زننده و هراس‌آوراند، از قبرهای بی‌نام و نشان و قانون‌شکنی بی‌نام حکایت می‌کنند. هیچکس هرگز حال و هوایی خاص را به‌خوبی کوهن به تصویر نکشیده است و بعید است که درآینده نیز کسی بتواند آن ‌را چون او به تصویر بکشد.

منبع: Film Comment, February 6, 2017

پی‌نوشت:

[۱] )ُ تلفظ صحیح نام کوچک این هنرمند «لِنِرد» است؛ البته در این مطلب از اسم جاافتاده او در ایران استفاده کرده‌ایم.

[۲] ) Anthology Film Archives: آرشیو فیلم‌های برگزیده : مرکزی بین‌المللی برای حفظ، تحقیق و نمایش فیلم و ویدئو است، با تمرکزی ویژه روی سینمای مستقل و آوانگارد. این مرکز در نیویورک قرار دارد.

[۳] ) Mccabe and Mrs Miller: فیلمی از رابرت آلتمن، با موسیقی متن لئونارد کوهن ( محصول ۱۹۷۱) به‌نظر منتقدین ، موسیقی متن کوهن فیلم را به یک شاهکار بدل کرد.

([۴]  Beware of Holy whore: اثر راینر ورنر فاسبیندر و محصول ۱۹۷۱، در موسیقی متن فیلم، از ترانه‌های‌ کوهن استفاده شده است.

[۵] ) Ladies and Gentlemen … Mr. Leonard Cohen: مستندی است محصول ۱۹۶۵ دربارۀ لئونارد کوهن. فیلم به‌صورت مشترک توسط دانالد بریتین و دان اُوِن کارگردانی شد. فیلم‌نامه‌نویس آن دانالد بریتین است.

[۶] ) Angel: فیلم کوتاه تجربی به کارگردانی درک می و محصول ۱۹۶۶ است و درکانادا ساخته شده است. موسیقی متن فیلم را کوهن ساخته است.

[۷] ) Poen: فیلم کوتاه تجربی به کارگردانی فیلم‌ساز کانادایی جوزف ریو است. فیلم محصول ۱۹۶۷ است. در فیلم که با صداپیشگی کوهن و فیلم‌نامۀ خود او ساخته شده است، خواننده، ترانه‌ای به همین نام را چهار بار می‌خواند.

[۸])  Beautiful Losers

[۹] ) the stormy clovers: ( شبدرهای طوفانی) در واقع اولین گروهی بودند که ترانه‌هایی را اجرا می‌کردند که لئونارد کوهن سروده بود. یک سال پیش از آنکه جودی کالینز یا خود لئونارد کوهن موسیقی او را روی صحنه اجرا کنند و در زمانی که کوهن در درجۀ اول یک شاعر شناخته می‌شد. این گروه کانادایی و مقر آن خارج از تورنتو بود.

[۱۰]) Songs of Leonard Cohen

[۱۱] )Spooky Tooth : یک گروه راک انگلیسی که با وقفه‌هایی متناوب،  در اصل بین سال‌های ۱۹۶۷ و ۱۹۷۴ فعال بود. در سال‌های اخیر، گروه در نقاط مختلف از نو دور هم جمع شده و هر از گاهی برنامه اجرا می‌کنند.

[۱۲]  (Suzanne

[۱۳] ( So long Marianne

[۱۴]  (New skin for the ceremony

[۱۵] (Fear of Fear

[۱۶]  ( Various Positions

[۱۷]  (I am your Man

[۱۸] ( Everybody knows

[۱۹]  (Pump up the volume

[۲۰]  (Natural Born Killer

[۲۱] ) Shrek: این اسم برگرفته از واژۀ آلمانی Schreck به معنای وحشت است

[۲۲] ( The young Pop

[۲۳]  (Nevermind

[۲۴]  (True Detective

[۲۵]  (Popular Problems

[۲۶]  (Longing

نظر بدهید

شما باید وارد شوید تا بتوانید نظر دهید.