موسیقی > مقاله

جان کیج

image1

جان کیجReviewed by جان کیج on Nov 14Rating: 5.0جان کیج

جان کیج :

آهنگساز آمریکائی ، فیلسوف، شاعر و نظریه پرداز موسیقی و از شاگردان آرنولد شونبرگ۱ و هنری کاول۲ بوده و بی شک میتوان گفت که او از تاثیرگزارترین آهنگسازان پس از جنگ دوم جهانی میباشد. معمولا با شنیدن نام جان کیج به یاد مشهور ترین اثر وی ۴:۳۳ می افتیم که در آن نوازنده یا نوازندگان بدون نواختن حتی یک نت، این زمان را روی صحنه در سکوت میگذرانند و حاضران در سالن را به شنیدن صداهای درون سالن دعوت میکنند. موسیقی کیج را میتوان به پنج دوره تقسیم کرد :

۱ – دوره یاد گیری ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۸:

در طی این سالها کیج از کلاس اساتیدی مثل ریچارد بوهلینگ۳ , هنری کاول ،آدولف وایس۴ و آرنولد شوئنبرگ بهره مند شده و با ابزارها و تکنیک های جدید آهنگسازی آشنا شد. وی خود موسیقی این سالهایش را به دو دسته تقسیم میکند : موسیقی کروماتیک بدون تکرار تن ها و آهنگسازی با الگو های ثابت ریتمیک یا ردیف های صوتی. از مهمترین آثار این دوره میتوان به سونات برای کلارینت (با تکنیک ۱۲ تنی) و سونات برای دو صدا (الگو های ثابت ریتمیک یا ردیف های صوتی) اشاره کرد.

۲ – رقص مدرن، پیانو دستکاری شده ، و گذار به موسیقی اتفاقی ۱۹۳۸ تا ۱۹۵۵ :

در طول این دوره کیج همکاری مستقیمی با رقصنده های مختلف و گروه های رقص مدرن داشت. در این دوره او به بررسی صداهای جدید، ترکیب اصوات وتحقیق در مورد استفاده جدید از سازها شد که این امر باعث کشف “پیانو دستکاری شده” بود. در نزدیکی پایان این دوره او شکل سنتی آهنگسازی غربی (بخصوص هارمونی) را زیر سوال برد و برای بدستن آوردن راهی جدید یا بقول خودش بهتر برای آهنگسازی شروع به مطالعه فلسفه شرق نمود. از آثار مهم این دوره میتوان به چشم انداز های خیالی۵ ۱ تا ۳، چهار دیوار برای پیانو۶، موسیقی برای مارسل دوشان۷ و مهمتر از همه به سونات ها و اینترلود ها برای پیانو دستکاری شده۸ اشاره کرد. که در اثر آخر کیج از روش میکرو- ماکروسکوپی۹ (که از ابداعات خود او در همین دوره بود) به پیچیده ترین شکل آن بهره برده است که در این مقاله مفصلا در موردش صحبت خواهیم کرد.

۳ – موسیقی اتفاقی ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۹ :

باتاثیر فلسفه شرق بخصوص ذِن ،کیج سعی در از بین بردن تمامی اشکال سنتی آهنگسازی غربی و آزاد سازی اصوات و کشف شکل جدیدی از زیبائی شناسی برای موسیقی غرب داشت. در این دوره وی شروع به آهنگسازی با استفاده از کتاب آی-چینک یا کتاب تقدیرات چینی نمود. به شکلی که با استفاده از عملیاتی تصادفی مثل ریختن طاس شروع به انتخاب اصوات نمود و که نتیجه آن از دست دادن کنترل در انتخاب نت ها بود. وی همچنین سیستم نت نویسی را دارای نقص خواند و شروع به استفاده از سیستمی جدید (گرافیک برای نت نویسی) کرد. چشم انداز های خیالی شماره۴ و ۵، موسیقی تغیرات۱۰، ۴’۳۳” و واریاسون ها از آثار مهم این دوره کیج میباشند.

۴ – محیط و واژه ها ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۷ :

در این زمان که کیج به یک اسطوره زنده و رهبری پیشرو تبدیل شده بود، نا گهان زاویه دید خود را تغییر داد و شروع به کاوش در هنر های دیگر در کنار موسیقی کرد. نقاشی کردن,شعر گفتن… در این سالها او سخنرانی هائی در مورد زیبائی شناسی و فلسفه، نه فقط در زمینه موسیقی بلکه در مورد تمامی هنر ها ترتیب داد. با پیوستن به جنبش های جدیدی مثل فلاکسوس و هپنینگ، تصویری جدید از آهنگسازان را بوجود آورد.

۵ – بازگشت به آهنگسازی/ دوره اعداد ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۲ :

این دوره را میتوان انتزاعی ترین دوره هنری کیج خواند، کیج در این دوره پس از سالها دوباره به آهنگسازی برای سازهای آکوستیک روی آورد و برعکس تمام دوران آهنگسازیش از اعداد برای نام گذاری آثارش استفاده کرده است، به این شکل که به سادگی از اعداد برای نشان دادن تعداد نوازندهگان در هر قطعه را نشان میدهد. به عنوان مثال ۷ قطعه ایست برای هفت نوازنده ، One9 نهمین قطعه برای یک نوازنده میباشد و ۱۰۱ قطعه ایست برای ارکستری شامل ۱۰۱ نوازنده.

سونات ها و اینترلود ها :

سونات ها و اینترلود ها مجموعه بیست قطعه برای “پیانو دستکاری شده ۱۱”میباشد که بین سالهای ۱۹۴۶– ۱۹۴۸ در مدت کوتاهی پس از آشنایی کیج با فلسفه و نظریه زیبایی شناسی هندوی “راسا” نوشته شده است. در ای نظریه هشت حالت و یا احساس (ضمایر) “راسا” را بوجود میاورند : چهار ضمیر روشن (شهوانی، قهرمانانه، جادویی، و طنز) و چهار ضمیر تاریک (نفرت انگیز، خشمگین، وحشتناک، و رقت انگیز) که مجموع این هشت ضمیر آرامش و آسایش را برای انسان به ارمغان میاورد. اینها احساسات یا حالاتی هستند که کیج در این اثر سعی در نشان دادنشان داشته است.

 

پیانو دست کاری شده و آماده سازی پیانو :

کیج در سال ۱۹۳۸ کشف کرد که میتوان با بکارگیری اشیای قبیل لاستیک، فلز، چوب یا کاغذ و کشیدن آنها به سیم‌های پیانو و یا قرار دادن آنها بین سیم‌های پیانو در حین اجرا به ترکیبی‌ جدید از اصوات و رنگ های صوتی دست یافت و آنرا پیانو دست کاری شده نامید. جای دادن این اجسام خارجی درداخل پیانو، به گفته ی جان کیج ، «به جمع کردن گوش ماهی درساحل دریا می ماند »، که کاملا تصادفی است وبه بخت واقبال بستگی دارد که چه نوع گوش ماهی هائی پیدا شود ، وانتخاب این اجسام خارجی هم بدون برنامه ریزی قبلی ، وفقط تصادفی است . بنابراین سروصداهائی که درموقع اجرا با چنین پیانوئی می شنوید ، بستگی به آن دارد که چه نوع اجسامی را درآن جاسازی کرده باشید و طبعا درهنگام اجرای یک قطعه ،اصواتی میشنود دورازانتظار، گاهی پرجلاتر وغالبا چیزی درحد فاصل موسیقی وسروصدا.

کیج درمتن همراه با اولین ضبط از سونات ها و اینترلود ها، اعلام کرد که استفاده از پیانو دستکاری شده ، انتقاد از ساز پیانو نیست بلکه اقدامیست ساده و عملی. در سونات ها و اینترلود ها آماده سازی پیانو بسیار پیچیده تر از هر یک از قطعات قبلی کیج برای پیانو دستکاری شده است. در این سیکل باید چهل و پنج نت را آماده سازی کرد که عمدتا با استفاده از پیچ و انواع مختلف مهره، پانزده قطعه لاستیکی، چهار قطعه پلاستیکی و یک تکه پاک کن میباشد که حدود دو یا سه ساعت طول می کشد تا ساز آماده اجرا بشود. از چهل و پنج نت آماده سازی شده فقط سه نت متعلق به سه اکتاو پائینتر از F#3 (D3 ، D2 ، D1) میباشد، علاوه بر این D2 به گونه ای آماده سازی شده که صدای حاصل از آن دارای فرکانس D4 میباشد. کیج مناطق صوتی بالاتر از F#3 را به سه قسمت تقسیم کرده است : پایین، متوسط ​​و بالا۱۲ که منطقه پایینی دارای سنگین ترین و منطقه بالایی دارای سبکترین آماده سازی میباشند. استفاده از پدال نرم ۱۳باعث می شود چکش فقط به دو سیم از سه سیم (در بعضی از نتها به یکی از دو سیم) ضربه وارد کند که این شانس را به آهنگساز میدهد که برای هر نت دو رنگ صوتی یا صدا در نظر بگیرد. به عنوان مثال C5 بدون پدال نرم صدائی فلزی و بدون بلندای صوتی مشخصی دارد ولی هنگام نواختن با پدال نرم با صدا و بلندای طبیعی خود به صدا در می آید.

ساختار :

این سیکل شامل شانزده سونات (سیزده تا از آنها درفرم دوتایی ۱۴و سه سونات باقی مانده در فرم سه تایی۱۵) و چهار اینترلود با فرمها یی آزاد میباشد که که به صورت متقارن چیده شده است. چهار گروه متشکل از چهار سونات که هرکدام با یک اینترلود به صورت زیر از هم جدا شده است :

Sonatas I–IV    Interlude ۱    Sonatas V–VIII

Interludes ۲–۳

Sonatas IX–XII    Interlude ۴    Sonatas XIII–XVI

 

کیج خود اشاره میکند که منظور وی از سونات در این قطعات، شکل اولیه سونات باروک (همچون سونات های اسکارلاتی) با ساختار”AABB” میباشد. در هیچ یک از این قطعات شکل های جدید تری از ساختار سونات که بسیار مفصل تر است را نمیبینیم. تنها استثناها عبارتند از: سونات های ۹ تا ۱۱ است که دارای سه بخش: پرلود، اینترلود و پست لود هستند. سونات های چهاردهم و پانزدهم نیز دارای همان ساختار “AABB” میباشند با این تفاوت که با هم تحت عنوان مشترک “جِمینی” (با اشاره به اثر “جِمینی” اثر ریچارد لیپولد – مجسمه ساز آمریکائی۱۶) آمده اند.

از سوی دیگر اینترلود ها دارای یک طرح واحد نیستند. .دو مورد اول دارای فرم آزاد هستند، در حالی که اینترلود های سوم و چهارم دارای ساختار چهار بخشی با تکرار برای هر بخش است “AABBCCDD”. )نگاه شود به تصویر یک)

 

۰۱

 

فرم و نسبتهای ساختاری در سونات ها و اینترلود ها :

روش اصلی مورد استفاده برای خاق این آثار نسبت تو در تو یا ساختار میکرو- ماکروسکوپی است به این شکل که یک ترتیب دلخواه از اعداد، ساختار یک قطعه را در هر دو سطح ماکروسکوپی و میکروسکوپی تشکیل میدهد ، به طوری که نسبتهای ساختاری درهر بخش از قطعه برابر با نسبتهای ساختاری کل آن قطعه است. به عنوان مثال در سونات شماره سه نسبت ساختاری به این شکل میباشد :

۱, ۱, ۳¼, ۳¼  (۱ برابر با نت گرد است) و هر واحد ۱۷ در اینجا برابر با ۸½ میزان (واحد اندازه گیری کسر میزان اولیه میباشد) میباشد. ساختار این سونات، AABB است. بخش A از یک واحد( با توجه به نسبتهای داده شده) تشکیل شده است (میکروسکوپی) ، A تکرار میشود و با تکرار خود اولین بخش از سونات (A A) راتشکیل میدهد و بخشی از این نسبت در سطح ماکروسکوپی را درست میکند (۱ , ۱ ,). B متشکل از سه واحد و یک ¼ واحد است.

B نیز تکرار شده است، و BB را تشکیل می دهد که بخش دوم از این ساختار را را درست میکند (۳¼. ۳¼,).

بنابراین AABB نسبت ۱ , ۱ , ۳¼ , ۳¼ در سطح ماکروسکوپی تشکیل میدهند. عبارات موسیقی در درون هر واحد نیز با همان نسبت اداره می شوند. هر واحد از ۳۴ نت سیاه تشکیل شده است.

 

 

نمودار ساختار سونات III :

 

(تصویر دو)

(تصویر دو)

 

به علت پیچیدگی نسبت ها کیج مجبور به استفاده از عبارات های نامتقارن موسیقی و تغییر مکرر کسر میزان برای دستیابی به همبستگی بین ساختار میکروسکوپی و ماکروسکوپی شده است. به عنوان مثال، در بخش اول از سونات III کیج برای بدست آوردن طول واحد ۸½ میزانی خود از شش میزان با کسر ۲/۲ و دو میزان با کسر ۵/۴ استفاده کرده است.

کیج پیشتر از روش نسبت تو در تو و اشکال آن استفاده کرده بود، که از مهمترین آنها میتوان اولین سازه۱۸ (۱۹۳۹)را نام برد. با این حال در سونات ها و اینترلودها کیج این تکنیک را به پیچیده ترین شکل آن رسانده است. پیر بولز ۱۹در سال ۱۹۴۹ در سخنرانی خود درباره سونات ها و اینترلودها به طور خاص تاکید بر ارتباط بین سنت و نوآوری در سونات ها و اینترلودها را داشته و گفته است : این سونات ها یک ساختار پیش از کلاسیک و ساختاری ریتمیک را که متعلق به دو دنیای کاملا متفاوت هستند را بهم وصل میکنند.

 

تنالیته و هارمونی :

بطور کل میتوان گفت در این سیکل نمیتوان هیچگونه مرکزیت تنالی یافت، در حقیقت پیانو دستکاری شده روابط بین تنالیته ها و مدولاسیون به شکل سنتی را از آهنگساز میگیرد ولی در عین حال امکانات جدیدی روی ساز پیانو در اختیار آهنگساز قرار میدهد (مثل امکان دو رنگ صوتی برای هر نت که پیشتر به آن اشاره شد).

در سال ۱۹۴۶ کیج از هارمونی به عنوان ابزار تجاری موسیقی غربی یاد کرد، به گفته وی آهنگسازان غرب با استفاده از هارمونی سعی میکنند آثاری عظیم و تاثیر گذار خلق کنند، وی در عین حال اشاره کرد که در فرهنگ های دیگر تمرکز موسیقیدانان بر روی عناصر موسیقایی طبیعی تریست مثل : بلندا ، حجم ، رنگ و کشش اصوات، چیزی که بسیاری از آهنگسازان غرب آنرا رفته رفته به فراموشی سپردند.

ماهیت این سونات ها و اینترلودها نفی ارزش هارمونی در مفهوم سنتی آن است. در اینجا تسلسل آکوردها شکلی کاملا بیگانه دارد و بیشتر به نظر میرسد برای رنگ آمیزی صوتی میباشد. با این حال خیلی جاها میتوان تنالیته و هارمونی را در سونات ها و اینترلودها دید مانند آکورد آغازین G7 (تصویر سه) در سونات یک و یا تسلسل آکوردها در میزان ۲۰ سونات یک(تصویر چهار).

(تصویر سه)

(تصویر سه)

(تصویر چهار)

(تصویر چهار)

 

۱-Arnold Schönberg. 2- Henry Cowell. 3- Richard Buhlig. 4- Adolph Weiss. 5- Imaginary Landscape. 6- Four Walls. 7- Music for Marcel Duchamp. 8- Sonatas and Interludes for prepared piano. 9- micro-macroscopic rhythmic structure. 10- Music of Changes. 11- Prepared piano. 12- Low, middle, high. 13- una corda pedal. 14- Binary. 15- Ternary. 16- Richard Lippold – Gemini 17- Unit. 18- First Construction. 19- Pierre Boulez.

 

منابع :

پل گریفیت – یک قرن موسیقی مدرن (ترجمه کیوان میر هادی)

John Cage. Silence: Lectures and Writings, Wesleyan Paperback, 1973 (first edition 1961)

James Pritchett – The Music of John Cage, Cambridge University Press, (1993)

James Pritchett – Six views of the Sonatas and interludes (1995)

E.S. Baumgartner – Sonatas and Interludes, by John Cage: A Structural Analysis (1994)

(۱۹۹۸) Larry Solomon – John Cage Chronological Catalog of Music

نظر بدهید

شما باید وارد شوید تا بتوانید نظر دهید.