نمایش > گزارش

این است شمایل تیا‌تر ما

۱

این است شمایل تیا‌تر ماReviewed by مدیر سایت on Feb 4Rating:

دردسرهای پوستر سی و سومین جشنواره بین المللی تیا‌تر فجر

امسال پیش از شروع جشنواره بین المللی تیا‌تر فجر هجمه‌ای عمومی بر علیه پوستر رونمایی شده به راه افتاد. اتفاقی که پیش از این در هیچ جشنواره و مناسبتی شبیه به این در ایران سابقه نداشته است. معمولا اعتراضات بر سر نحوه انتخاب آثار٬ داوری٬ نحوه تخصیص سالن‌ها و بودجه بوده است. چندین سال پیش٬ در یکی از دوره‌های جشنواره تیا‌تر فجر٬ به ناگاه نام‌های شناخته شده فراوانی از جشنواره بیرون ماندند. اعتراضات فراگیر شد. عده زیادی از کارگردانان و نمایشنامه نویسان فعال آن روز‌ها گرد هم آمدند و با رییس وقت جلسه‌ای برگزار کردند. نتیجه بازگشت چند نام مطرح به جشنواره بود و مابقی معترضان دست خالی ماندند. سوابق هم نشان می‌دهد که این‌گونه اعتراضات عموما بی‌پاسخ مانده‌اند. مثلا اعتراض به بودجه‌های پرداختی و نحوه پرداخت آن٬ که دیگر تبدیل به داستانی تکراری شده است. گروه‌ها طبق عادت اعتراض می‌کنند و مدیران جشنواره هم طبق عادت پاسخگو نیستند. یک جواب مشخص و همیشگی دارند که: امیدواریم در سالهای آینده این مشکلات برطرف شود. اما هیچ‌کدام از طرفین راضی نمی‌شوند که این سرگرمی ارزشمند خود را کنار بگذارند.

امسال اما اعتراضات بر چیز دیگری بود٬ خرق عادت بود٬ اعتراض به چیزی بود که مدیران جشنواره و تیا‌تر انتظارش را نداشتند. به همین دلیل هم به اعتراضات واکنش نشان دادند. ابتدا سعی کردند با توضیح دادن ماجرا را ختم به خیر کنند٬ نشد٬ برای اولین بار اعتراضات را پذیرفتند. چون مربوط به بودجه و سالن و این جور مسایل نمی‌شد.

 

امسال بحران پوستر داشتیم. پوستری برای جشنواره رونمایی شد. همه اعتراض کردند. اعتراضات پذیرفته شد. پوستر دوم رونمایی شد. باز هم اعتراض شد. این بار اما وقتی برای پذیرفتن اعتراضات وجود نداشت.

 

ماجرا از کجا آغاز شد؟

رونمایی از پو‌ستر نخست این جشنواره در روز چهارشنبه ۱۷ دی ماه ۹۳ انتقادات شدید و گسترده جامعه هنری اعم از اهالی تئا‌تر و هنرمندان عرصه تجسمی را در پی داشت.

طراحی و عکاسی پوستر اولیه جشنواره توسط یارتا یاران انجام شده بود و نقاشی مینیاتور آن نیز از آثار محبوبه نیکخواه بهرامی بود. طبق گفته ستاد برگزاری جشنواره اجرای این پوستر را مسعود فیروزخانی، یارتا یاران و فرشته طاهری مشترکا بر عهده داشته‌اند. این پوستر طرحی از نقشه ایران٬ از خزر تا خلیج فارس را دربرمی گرفت و در جلوی پوستر نیز زن و مردی با لباس با ظاهر آراسته و ماسکی بر صورت دودستی نقشه ایران را تعارف می‌کردند.

در پی چاپ این پوستر شوخی­های فراوانی در فضای مجازی با ایده­های این پوستر شد و البته جز این شوخی­ها انتقادات و اعتراضات فراوانی را هم برانگیخت تا جایی که حتی اعضای تیم داوری و انتخاب پوستر جشنواره نیز اعتراضات خود را به این انتخاب نشان دادند. قباد شیوا و ابراهیم حقیقی مستقیما به پوستر اعتراض کردند. دیگر اعضا نیز به روند انتخاب پوستر معترض بودند و راهکارهایی هم پیشنهاد کردند. این اعتراضات نشان می‌داد که اعضای شورای انتخاب پوستر اصلا در جریان طراحی پوستر جشنواره نبوده‌اند.

 

اما در پی این حاشیه‌ها و شوخی­ها و اعتراض‌های به وجود آمده، یارتا یاران طراح آن خاموش ننشست و در یادداشتی که توسط سایت باشگاه خبرنگاران منتشر شد، از پوستر خود دفاع کرد: «باستانی‌ترین نشانه ایرانی که در شمار باستانی‌ترین اشکال جهان است، مربعی‌ است که اضلاع آن امتداد پیدا کرده‌اند و با انطباق این اضلاع بر هم، علامت بعلاوه به وجود می‌آید که محور مشترک دایره و مربعی‌ است که یکی در دیگری محاط است و یا بر دیگری محیط (شاکله هنر مقدس). این شکل باستانی که اساس طراحی پوستر سی‌و‌سومین جشنواره بین‌المللی تئا‌تر فجر است، مبنای تمامی نقش‌های بی‌شمار اسلیمی ایرانی‌ است. رنگ‌های حاکم بر طراحی و نقاشی این پوستر، فیروزه‌‌ای و لاجوردی و طلایی (اُکر) است که رنگ‌های اصلی هنر ایرانی‌اند. هنر ایرانی برآوردن آن پردیس مثالی یعنی بهشت است که آدمی را یک بار به خواری از آن رانده‌اند. روی این زمین، نخست می‌باید اهلیت شنیدن داشت تا اهلیت گفتن یافت و نخست می‌باید اهلیت دیدن داشت تا اهلیت نمایش دادن یافت؛ بر این مبنا، جشنواره تآ‌تر دعوت به دیدن است و شنیدن. دعوت دو بازیگر ایرانی زن و مرد (آدم و حوا: اساس آفرینش)، باماسک‌هایی که برخوردار از نقش ترنج کامل اسلیمی ایرانی‌اند، تایید بر این امر است.

 

۲

 

وظیفه نمایش، که در جایی به نام تآ‌تر روی صحنه می‌آید، نشان دادن قلمرُوی از بهشت گمشده آدمی‌ست یا نشان دادن گوشه‌یی از دوزخی‌ست از عذاب و اضطراب، که برانگیزاننده میل بازگشت به پاکیِ از دست رفته و بی‌گناهی پیشین انسان در بهشت است. ایران، در محدوده جشنواره تآ‌تر قرار است قلمرُوی باشد از آشتیِ حاصل از هنر نمایش. در این ایام، باغ ایرانی: پردیس امروزی ما، چند روز و شبی، برآمدنی‌ست، نورانی‌ست. نقاشی شاعرانه مینیاتور ایران (این پرده از بهشت)، که روز‌ها و ساعت‌های بسیار، وقت، صرف اجرای آن شده، کار “محبوبه نیکخواه بهرامی”، نقاش نابغه‌یی‌ست که در دید من، توانایی و خلاقیت رضا عباسی در سر انگشتان او دوباره زنده شده است. نور پردازیِ روی دست‌کار او، در عکاسی، بر خصلت رازگونگی بهشت ایرانی، افزوده است. کار اصلی یک پوستر، جلب توجه است. تا پس از آن، بیننده بیندیشد به آن‌چه در شکل گیرا، به زیبایی، طرح شده است. پوستری که نتواند نگاه رهگذران بی‌هوش و حواس را به خود جلب کند، در آن‌چه قصد بیان آن را دارد، پیشاپیش شکست خورده است. برخورداری از این خصلت، در این پوستر، به یاری همراهان و همکاران و دوستانم بوده است: “سیما بابایی” که وقت بسیاری گذاشت در تهیه و دوخت لباس و نشستن زیر دست سازنده ماسک‌ها، “سمیه فراهانی” و کار دوباره و خسته‌کننده عکاسی را زیر نورهای کور کننده با متانت تمام و اخلاق حرفه‌یی تاب آورد؛ “مسعود فیروزخانی” که ساعت‌ها وقت صرف اجرای پوستر کرد و “فرشته طاهری” که در آخرین ساعت‌ها یاری رساند. بدون یاری اینان، این پرده از پردیس ایران (بهشت مثالی) بدون دعوت کننده می‌ماند، بدون پرده‌خوان، بدون راوی که حضورش سرشت نمایش ایرانی‌ست».

این دلنوشته‌ی یارتا یاران بیش از آنکه به زعم خودِ یاران تاثیری بر پذیرفته شدن پوسترش داشته باشد٬ باعث شد اعتراضات بیشتر شود. و این راهی جز تغییر پوستر نداشت و به قولی پوستر توسط مدیریت جشنواره وتو شد و فراخوانی دیگر داده شد تا چند روزه پوستری دیگر رونمایی شود که شد.

 

۳

 

در پی این اعتراضات اردشیر صالح‌پور، سرپرست اداره کل هنرهای نمایشی و دبیر سی و سومین جشنواره بین‌المللی تئا‌تر فجر، در انتخاب پوستر معرفی شده تجدید نظر کرد و در نشست رسانه‌ای این جشنواره در روز سه شنبه ۲۳ دی، ضمن تاکید بر احترام و ارزش‌گذاری پوستر طراحی شده توسط یارتا یاران، هنرمند بازیگر و نقاش گفت: «به دلیل حساسیتی که هنرمندان تئا‌تر و هنرهای تجسمی نسبت به پوستر تئا‌تر فجر نشان دادند و همچنین به احترام هنرمندان خلاقمان، آمادگی این را داریم که تا زمان پیش از برگزاری جشنواره سی و سوم، پوستر جدیدی را که واجد فرهنگ و زبان بصری فرهنگ ما و گرافیک شرقی باشد و در عین حال ویژگی‌های تئا‌تر نیز در آن لحاظ شده باشد به عنوان پوستر جشنواره انتخاب کنیم. یارتا یاران به عنوان طراح این پوستر در وهله اول یک آرتیست تئا‌تر و هنرهای تجسمی است و در کار‌هایش ثابت کرده زیبایی‌شناسی را بلد است. او طراحی جلد کتاب‌های بسیاری از بزرگان را انجام داده و باید حضورش را قدر دانست. ما نرفتیم از جایی دور او را بیاوریم. خودش پیشنهاد داد که با توجه به تم جشنواره پوستر را طراحی کند و از این بابت یک ریال پول هم نگرفت».

صالح‌پور همچنین از آمادگی دبیرخانه جشنواره تئا‌تر فجر برای دریافت طرح‌های پیشنهادی هنرمندان برای پوستر جشنواره سال آینده خبر داد و گفت: «هنرمندان یک سال فرصت دارند تا طرح‌های مدنظر خود برای پوستر دوره آینده جشنواره را هم پیشنهاد دهند».

 

پوستر نو٬ دردسر نو

بعد از این داستان‌ها و حاشیه‌ها و حرف‌های دبیر جشنواره٬ پوستر تازه سی و سومین جشنواره بین‌المللی تئا‌تر فجر، توسط هیئتی پنج نفره متشکل از قباد شیوا، ابراهیم حقیقی، احمد محیط طباطبایی، ابراهیم حسینی و امیر اسمی رونمایی شد. این پوستر سرانجام پس از جنجال‌ها و اعتراض اهالى هنر نسبت به پوستر طراحى شده پیشین، عصر روز شنبه ۲۷ دی، پس از چند ساعت بحث و بررسی، از میان طرح‌های رسیده به دبیرخانه جشنواره معرفی شد. امیر رجبی، طراح این پوستر است.

اما دومین پوستر هم داستان‌هایی در پی داشت. بخشی از این پوستر عینا از پوستری از هنرمند هلندی به‌نام فرانک ندرستیگ برداشته شده است.

اما واکنش اعضای هیات انتخاب نیز در این مورد خواندنی ست. قباد شیوا کاملا از ماجرا بی‌خبر است: «مگر پوستر تئا‌تر فجر چاپ شده است؟ کدام است؟ در حقیقت بنده در انتخابش بی‌تقصیرم. چون ما سه ‌داور در‌ کنار ‌هم دست‌به انتخاب این پوستر نزده‌ایم. بلکه پنجشنبه گذشته آقای ابراهیم حسینی پنج‌ پوستر را برایم آورد که من گفتم هیچ‌کدام نمی‌تواند برای جشنواره تئا‌تر فجر مناسب باشد. البته دو داور دیگر امتیازهایی داده بودند و من هم ناچارا گفتم که این‌ها انتخاب من نیستند. البته من انتخاب دیگری داشتم و برای بهترشدن توصیه‌هایی کرده بودم. پوستری با حال‌و‌هوای تراژدی که در آن رستم‌و‌سهرابی بود که من پیشنهاد کردم برای بهتر‌شدن بهتر است که به‌جای حروف روزنامه‌ای خطاطی شود اما گویا این کار انتخاب نشده است».

البته شیوا در مورد پوستر اول نیز گفته بود: «به نظرم باید پرسش اصلی را متوجه سفارش دهنده بدانیم چون وقتی شما برای خرید وسیله نقلیه به فروشگاه مراجعه می‌کنید ممکن است اتومبیل، دوچرخه و گاری همه موجود باشد و محصولات با کیفیت گوناگون در دسترس، اما انتخاب کننده باید پاسخگوی نتیجه نهایی باشد. «

ابراهیم حقیقی یکی دیگر از اعضای این شورا نیز معتقد بود: «این اتفاق ممکن است در هر مسابقه‌ای بیافتد و پیشگیری از این مسئله احتیاج به وجود یک مدیر هنری در جشنواره تئا‌تر فجر دارد. سال گذشته نیز دو پوستر کپی‌برداری شده بود که پس از جشنواره جایزه آن‌ها پس گرفته شد. زمانی که برای انتخاب پوستر به هیات انتخاب داده بودند فقط ۳ روز بود و در این مدت زمان کم نمی‌توان از چنین مسائلی پیشگیری کرد».

 

۴

 

 

مدیر چه می‌کند؟

اما خیلی‌ها‌‌ همان پوستر اول را بیشتر در شأن این روزهای تئا‌تر رسمی ما می‌دانستند. به قولی: از خمره‌‌ همان تراود که در اوست. و همه این مشکلات را در مدیریت فرهنگی این سال‌های اخیر می‌دانند. طبیعتا آن‌ها تغییراتی را در بدنه مدیریت تئا‌تر می‌خواهند. اما مدیر موقت فعلی چه نظری دارد: «مدیریت مرکز هنرهای نمایشی باشید قبول نمی‌کنم. اصلا تمایلی به این امر ندارم. باید نظام و سانتزالیزم اداری، طرز تلقی و نگاهی که مدیران به هنرمندان دارند عوض شود من همین امروز صبح فاکتور لنت ترمز را امضا کردم. در کجای جهان یک مدیر فرهنگی که باید به استراتژی کلان، به مهندسی فرهنگی و به تئا‌تر فکر کند فاکتور لنت ترمز راننده را امضا می‌کند؟ این نظام سانترالیزم که از دوره میرزا آقا مصطفی افشار، دوره فتحعلی آخوندزاده و گریبایدوف مطرح شده همچنان مانده است. یکی از شعارهای بسیار خوب آقای روحانی کاهش تصدی دولت در امور فرهنگی و سپردن آن به اهلش است. این استراتژی است دیگر نباید ببینیم نااهلانی بیایند و اجازه ندهند هنرمند به جای خود بازگردد».

نظر بدهید

شما باید وارد شوید تا بتوانید نظر دهید.